Ürünler
Paylar
 

Paylar, anonim ortaklıklarca ihraç edilen ve anonim ortaklık sermaye payını temsil eden kıymetli evrak niteliğinde senetlerdir.

Bir anonim şirketin payına sahip olmak, şirkete ortak olmayı ifade etmektedir.

Pay alım satımında güvenli ve doğru bilgi akışı esastır.

Güven, şeffaflık ve yatırımcının korunması Borsa İstanbul piyasalarının temel ilkeleridir. Pay sahipleri, Borsamızda işlem gören şirketler hakkında tüm bilgilere; Şirketler, Günlük Bülten, Mali Tablolar, Şirket Haberleri ve Veriler sayfaları ile Kamuyu Aydınlatma Platformu aracılığıyla ulaşabilirler.

İlgili Dosyalar
Pay Alım Satım Kılavuzu
Borsa Yatırım Fonları
 

Borsa yatırım fonları (BYF), bir endeksi baz alan, baz aldığı endeksin performansını yatırımcılara yansıtmayı amaçlayan ve payları borsalarda işlem gören yatırım fonlarıdır.

BYF’ler bir endekse dayalı olarak çıkarılmakta ve baz aldığı endeks kapsamındaki menkul kıymetlere endeksteki ağırlıkları oranında yatırım yapmaktadır. Bu sayede örneğin BIST 30 endeksine yatırım yapmak isteyen bir yatırımcı, endeksteki payları ayrı ayrı almak yerine BYF’ye yatırım yaparak söz konusu endekse yatırım yapma imkanı bulmakta ve endeksin getirisinden yararlanabilmektedir.

Borsa yatırım fonları, yetkili aracı kuruluşlar tarafından yatırımcılardan toplanan nakit ile baz alınan endeksteki menkul kıymetlerin satın alınmasıyla oluşturulan portföylerdir. BYF’ler, baz aldıkları endeksteki payları ya da diğer enstrümanların (altın, tahvil, döviz vb.) getirisini yansıtmakta ve riskini taşımaktadır. BYF katılma belgeleri, aracı kurumlar vasıtasıyla Pay Piyasası’nda alınıp satılabilmektedir.

BYF'LERE YATIRIM

Ülkemizde son yıllarda sayıları hızla artan BYF’, payların yüksek likidite ve kolaylıkla alınıp satılabilme imkanı ile yatırım fonlarının riski dağıtma, yatırım yaptığı piyasaların getirilerinden yatırımcıları yararlandırma özelliklerini bünyesinde bir araya getirmektedir.

Her işlem gününün sonunda açıklanan gösterge niteliğindeki portföy kompozisyonu, yatırımcılara yatırımlarının tüm içeriğini şeffaf bir biçimde günlük bazda takip etme imkanı sunmaktadır. Bu sayede yatırımcı, elinde bulundurduğu BYF’nin içeriğinde hangi menkul kıymetlerden ne tutarda bulunduğunu takip edebilmektedir. BYF’ler seans süresi boyunca paylar gibi kolaylıkla alınıp satılabilmektedir.

Varantlar
 

Elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğindeki sermaye piyasası aracını ifade eder.

Varant satın alan yatırımcı ödediği bedel karşılığında bir dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya da satma hakkını satın alır.

Varantlar;

- Opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş halidir;

    ▫ Borsaya kote edilir ve Pazar açılır.

    ▫ İkincil piyasada işlem görür.

    ▫ Takası diğer menkul kıymetler gibi yapılır.

- Yapılandırılmış ürünler sınıfından bir finansal araçtır.

- İhraçcının sermaye temin etmek amacı ile ihraç edeceği bir ürün değildir.

- Tamamen ihraççının şahsi sorumluluğu altındadır.

- Yatırımcıya ödediği prim karşılığında bir menkul kıymeti, bir menkul kıymet sepetini ya da bir endeksi, vade sonunda veya vadeden önce, belirlenmiş olan bir fiyat seviyesinden (ihraççıdan) alma ya da (ihraççıya) satma hakkı verir.

- Varantı satın alan yatırımcı yükümlülük değil hak satın almış durumdadır.

Varantların Borsa İstanbul’da işlem görebilmeleri için, ihraççıları ya da ihraççıların anlaştıkları aracı kurumlar tarafından yürütülecek bir piyasa yapıcılık faaliyeti ile desteklenmeleri gereklidir. Piyasa yapıcı kurum likit ve düzenli bir piyasa oluşmasına yönelik olarak sürekli alım satım emri (kotasyon) vermekle yükümlüdür.

Varantlara Yatırım
Varantlar yapılandırılmış ürünler sınıfında yer alan ve menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özelliklerini taşıyan ürünlerdir. Varantlar, finansal bir varlığa ya da göstergeye dayalı olarak çıkartılırlar. Varantların alım ya da satım hakkı verdiği bu finansal araçlar “dayanak” olarak adlandırılır.

Varanta bağlı hakkın ilgili olduğu aracın, paydan (bir ya da daha fazla sayıda) oluşması durumunda “dayanak varlık” ifadesi kullanılırken, hakkın ilgili olduğu aracın endeks olması durumunda “dayanak gösterge” ifadesi kullanılmaktadır.

Varantların alma ya da satma hakkı verdiği “dayanak varlık” tek bir pay olabileceği gibi birden fazla paydan oluşan bir sepet de olabilir. Bu paylar Borsa İstanbul Pay Piyasasında işlem gören ve BIST 30 Endeksinde yer alan paylardan seçilebilir.

Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve ABC A.Ş. paylarını 19.12.2014 tarihinde, 6,00 TL’den alma hakkı veren bir varant.

Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve ABC A.Ş. paylarını 19.12.2014 tarihinde, 5,00 TL’den satma hakkı veren bir varant.

Endekse dayalı olarak çıkartılan varantlar ilgili olduğu endeksin belirli bir tarihteki değerine göre sahibine nakit akımı sağlar. Söz konusu endeksler, Borsa İstanbul tarafından oluşturulan pay endeksleridir.

Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve BIST 100 Endeksini 85.500 puandan, 19.12.2014 tarihinde, alma hakkı veren bir varant.

Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve BIST 30 Endeksini 83.500 puandan, 19.12.2014 tarihinde, satma hakkı veren bir varant.

Varantlar, yatırımcısına payların sağladığı

- Kâr Payı Hakkı

- Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan Hakkı)

- Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı

- Şirket Yönetimine Katılma Hakkı

- Oy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı

gibi hakları sağlamaz

Varant satın alan yatırımcı pay almış olmaz, payı alma ya da satma hakkını elde etmiş olur.

Varant Yatırımının Riskleri:

- Varantlar belirli bir vadeye sahiptirler (ömürleri sınırlıdır).

- Kaldıraç etkisi nedeniyle varant alım işlemi yapmanın piyasada lehte çalışabileceği gibi aleyhte de çalışabileceği ve bu anlamda kaldıraç etkisinin yüksek kazançlar sağlayabileceği gibi zararlara da yol açabileceği ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.

- Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucunda yatırılan paranın tümü kaybedilebilir. Ancak risk varanta ödenen bedel ve buna ek olarak ödenen komisyon ve diğer ücretler ile sınırlıdır.

- Varant alım satımına ilişkin olarak yapılacak teknik ve temel analizlerin kişiden kişiye farklılık arz edebileceği ve bu analizlerde yapılan öngörülerin gerçekleşmeme olasılığının bulunduğu dikkate alınmalıdır.

Varant ihracı nedeniyle ihraççının maruz kaldığı risklere ilişkin risk yönetim politikasının izahnamede yer alması zorunludur. İzahname, Tebliğ uyarınca ihraççı ile piyasa yapıcının internet sitesinde yayınlanır. İhraççının risk yönetim politikası, yatırım kararı verilmeden önce dikkatle incelenmelidir.

Varantlarda Fiyatlama

Dayanak Varlığın Fiyatı

Dayanak varlığın fiyatı ile alım (call) varantın fiyatı arasında pozitif, satım (put) varantın arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Dayanak varlığın fiyatı yükseldikçe alım (call) varantlarının fiyatı artarken, satım (put) varantlarının fiyatı azalmaktadır.

İşleme Koyma Fiyatı

Varantın işleme koyma fiyatı ile alım (call) varantının fiyatı arasında negatif, satım (put) varantının arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. İşleme koyma (Uzlaşma) fiyatı yükseldikçe alım (call) varantlarının fiyatı azalırken, satım (put) varantlarının fiyatı artmaktadır.

Vadeye Kalan Gün Sayısı

Vadeye kalan gün sayısı ile hem alım (call) hem de satım (put) varantları arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Vadeye kalan gün sayısı arttıkça hem alım varantlarının (call) hem de satım varantlarının (put) fiyatı artmaktadır.

Volatilite

Dayanak varlığın volatilitesi (oynaklığı) ile hem alım (call) hem de satım (put) varantları arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Dayanak varlığın volatilitesi (oynaklığı) arttıkça hem alım varantlarının (call) hem de satım varantlarının (put) fiyatı artmaktadır.

Piyasa Faiz Oranı

Faiz oranı ile alım (call) varantının fiyatı arasında pozitif, satım (put) varantının arasında negatif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Faiz oranı yükseldikçe alım (call) varantların fiyatı artarken, satım (put) varantlarının fiyatı azalmaktadır. 

Temettü (Kâr Payı)  

Dayanak varlığın ait olduğu şirketin ödediği temettü (kâr payları) ile alım (call) varantının fiyatı arasında negatif, satım (put) varantın arasında ise pozitif yönlü bir ilişki bulunmaktadır. Kâr payları yükseldikçe alım (call) varantlarının fiyatı azalırken, satım (put) varantlarının fiyatı artmaktadır.

Varant Fiyatını Etkileyen Faktörler

  Varant Fiyatı (CALL) Varant Fiyatı (PUT)
Dayanak varlığın fiyatı + -
İşleme koyma fiyatı - +
Vadeye kalan gün + +
Volatilite + +
Piyasa faiz oranı + -
Temettü - +
Alım Satım Esasları
Varantların Borsa İstanbul’da işlem görmesine ilişkin esaslar SPK düzenlemeleri doğrultusunda Borsa tarafından çıkartılan bir Genelge ile düzenlenmiştir.

İşlem Yöntemi

Varantlar Borsa İstanbul’da Kurumsal Ürünler Pazarı altında yer alan Varant Pazarı’nda, “piyasa yapıcılı çok fiyat-sürekli müzayede sistemi” ile işlem görür. Bu yöntemde her bir varantta görevli olan bir piyasa yapıcı üye alış-satış kotasyonu verir ve üyeler (piyasa yapıcı üye de dahil olmak üzere)  söz konusu varant için alış-satış emirlerini iletirler. Varantların piyasa yapıcı üyesi olmaksızın işlem görmesi mümkün değildir (alternatif işlem yöntemi yoktur).

Piyasa Yapıcı

Sorumlu olduğu varantlarda piyasanın dürüst, düzenli ve etkin çalışmasını sağlamak, likit ve sürekli bir piyasanın oluşmasına katkıda bulunmak amacıyla faaliyette bulunmak üzere, ihraçcı tarafından belirlenerek SPK tarafından onaylanan, kotasyon vermekle yükümlü olan Borsa üyesi aracı kuruluştur.

Kotasyon

Piyasa yapıcının likiditeyi sağlamak için Borsa İstanbul Pay Piyasası Alım Satım Sistemine (Sistem) girdiği, almaya ve satmaya razı olduğu fiyat ile bu fiyat seviyesinden ne kadar alacağını/satacağını gösteren miktar bilgisini içeren çift yönlü emir çeşididir.

Başlıca İşlem Kuralları

-Verilen alış-satış emirleri fiyat ve zaman önceliği kurallarına göre sisteme kabul edilir ve kotasyon aralığı dahilindeki fiyatlardan (kotasyon fiyatları dahil) karşı taraftaki uygun fiyatlı alış-satış  emirleriyle ve/veya kotasyon emirleri ile eşleşerek işleme dönüşür.

-Varantlara piyasa yapıcı üye tarafından kotasyon girilir. Piyasa yapıcı üye kotasyon girmeden varantlara emir girişi yapılamaz.

-Pazarda baz fiyat uygulanmaz. Dolayısıyla fiyat oluşumunda alt ve üst limit belirlenmemektedir (serbest marj uygulanır).

-Pazarda, bütün işlemler piyasa yapıcının verdiği alım ve satım kotasyonları aralığı içinde (kotasyon fiyatları da dahil) gerçekleşir (piyasa yapıcının verdiği kotasyonlar işlemlerin gerçekleşebileceği fiyat aralıkları olmaktadır). Kotasyon aralığı dışındaki fiyatlardan  verilen emirler de sisteme kabul edilir, ancak kotasyon aralığı içinde kaldığı sürece işlem görebilirler.

-Varantlara açılış seansında emir veya kotasyon girilemez.

-Varantlarda seans içinde emir iptali serbesttir.

Seans Saatleri

Varant işlemleri seansın sürekli işlem bölümlerinde (10:00 - 18:00 saatleri arasında) gerçekleştirilir

İlgili Sayfalar

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Dosyalar

Borsa Yatırım Fonları, Varantlar ve Sertifikalar Broşürü

Yatırım Kuruluşu Sertifikaları
 

Sertifikalar, tıpkı varantlar gibi ihraççıyı yatırımcıya karşı mali yükümlülük altına sokan finansal araçlardır. Sertifika ihracı dolayısıyla elde edilen fonlar ihraççının şahsi mali sorumluluğu altındadır. Bu nedenle ihraççının mali durumu, ödeme kabiliyeti, kredibilitesi gibi faktörlerin yatırım sırasında göz önünde bulundurulması önem arz etmektedir. Sertifikalar, yatırımcısına önceden belirlenmiş koşulların oluşması durumunda alacak hakkı veren menkul kıymet niteliğindeki yapılandırılmış finansal ürünlerdir.

Varant benzeri bir finansal ürün olan sertifikaların Borsamız Pay Piyasası bünyesinde işlem görebilmesi için Kurumsal Ürünler Pazarı başlığı altında “Sertifika Pazarı” oluşturulmuştur.

Sertifikalar varantlar ile hemen hemen aynı işlem kuralları ile işlem görmekle birlikte, bazı işlem kuralları sertifika türlerine göre farklılaşabilmektedir. Yatırımcıların sertifika işlemlerinde bu hususlara özellikle dikkat etmeleri gerekmektedir.

İlgili Sayfalar
 
İlgili Dosyalar
Sıkça Sorulan Sorular
Gayrimenkul Yatırım Fonu ve Girişim Sermayesi Yatırım Fonu Katılma Payları
 

Girişim sermayesi yatırım fonu ve gayrimenkul yatırım fonu katılma payları fon izahnamesinde veya ihraç belgesinde hüküm bulunması kaydıyla, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından izahnamenin veya ihraç belgesinin onaylanmasını takiben fon kurucusu tarafından yapılacak başvuru üzerine Borsa kotuna alınarak Borsamız Pay Piyasasında işlem görebilir.

İşlem Göreceği Pazar:

Borsa kotuna alınan ve Pay Piyasasında işlem görmesi uygun görülen fon katılma paylarından halka arz edilenler Kolektif Yatırım Ürünleri ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarı’nda (KYÜYÜP), nitelikli yatırımcılara ihraç edilenler ise Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı’nda (NYİP) işlem görebilir.

NYİP’de yalnızca nitelikli yatırımcılar işlem yapabilir. 

NYİP’de işlem gören fonlarda; alım veya satım emrini Borsa Sistemi’ne iletmek üzere alan üye söz konusu emri Borsa’ya iletmeden önce emri veren müşterisinin nitelikli yatırımcı olduğunu tespit/teyit etmekle yükümlüdür. Aksi takdirde mevzuata aykırı olarak gerçekleştirilen işlemlerden kaynaklanan hukuki ve maddi sorumluluk ilgili üyeye ait olacaktır.

İşlem Yöntemi: 

Fon katılma payları için sürekli işlem yöntemi (seansın açılış ve kapanış bölümlerine dâhil edilir) uygulanır. Kurucunun ve/veya portföy yönetim şirketinin talebine bağlı olarak piyasa yapıcılık veya likidite sağlayıcılık faaliyeti yürütülebilir.

İşlem Birimi:

Fon katılma paylarının işlem birimi lottur.  1 adet fon katılım payı = 1 lot eşitliği uygulanır.  

Baz Fiyat:

Fon katılma payları Borsa’da işlem görmeye başlamadan önce kurucu ve/veya ilgili portföy yönetim şirketi tarafından belirlenen ve KAP’ta duyurulan son fon pay birim değeri Borsa’da ilk işlem gününde baz fiyat olarak alınır. Sonraki günlerde baz fiyat piyasada geçerli olan yöntem ile belirlenir.

Fiyat Marjı:

Fon katılma paylarında fiyat marjı %20 olarak uygulanır.

Fiyat Adımı:

Borsa yatırım fonu (BYF) katılma belgelerinde uygulanan fiyat seviyeleri ve fiyat adımları fon katılma payları için de geçerlidir.

Özellik Kodu:

Fon katılma payları için belirlenen özellik kodları aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:

Gayrimenkul yatırım fonu fon katılma payları için kullanılacak özellik kodları aşağıda belirtilmiştir:

Özellik Kodu Açıklama
.F1 Gayrimenkul Yatırım Fonu Katılma Payları
.TF1 Yatırım Fonları Katılma Payları İçin Temerrüt

Girişim sermayesi yatırım fonu katılma payları özellik kodları aşağıda belirtilmiştir:

Özellik Kodu Açıklama
.F2 Girişim Sermayesi Yatırım Fonu Katılma Payları
.TF2 Yatırım Fonları Katılma Payları İçin Temerrüt

Maksimum Emir Değeri:

Fon katılma payları için maksimum emir değeri 3 milyon TL olarak uygulanır.

Kredili Alım ve Açığa Satış:

Fon katılma payları kredili alım ve açığa satış işlemlerine konu edilemez. Takas sürecinde Pay Piyasasında uygulanan genel takas esasları (işlemler netleştirilerek) uygulanır.

Devre Kesici Uygulaması:

Fon katılma payları işlemlerinde devre kesici uygulanmaz.

Takas İşlemlerine İlişkin Esaslar:

Fon katılma payları işlemlerinin takası, işlem gününü izleyen ikinci iş günü (T+2)’de Takasbank tarafından kendi düzenlemeleri doğrultusunda gerçekleştirilir.

Borsa Payı:

Fon katılma paylarında yapılan işlemlerden paylarda geçerli olan temel Borsa payı tahsil edilir. Emir iptal, emir kötüleştirme ve miktar azaltım (İKA) ücretleri alınmaz. Fon katılma payları işlem sırasında piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülmesi durumunda piyasa yapıcı işlemleri için paylarda geçerli olan Borsa payı indirimi uygulanır.

İşlemlerin Durdurulması ve İşlem Sırasının Kapatılması:

Borsamız Kotasyon Yönergesinin fon katılma paylarının kottan çıkma şartlarını düzenleyen 31. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde fon katılma paylarının işlemleri aşağıdaki durumlarda durdurulur ve fon katılma payları kottan çıkarılır. 

a) Fonun herhangi bir nedenle tasfiye edilmesi veya farklı bir fon türüne dönüştürülmesi,

b) Fonun sona ermesi,

c) Son bir yılda 3 defa Kurulun III-52.2 sayılı Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin 5 nolu ekinde düzenlenen kamuyu aydınlatma yükümlülüğüne aykırılığın tespit edilmiş olması,

ç) Kurulun fon katılma payının Borsada işlem göremeyeceğine ilişkin talebi

Süreli kurulan fonların katılma paylarının işlem sırası, fon kurucusu ve/veya portföy yönetim şirketinin yazılı bildirimi ile süre bitiminden en az  3 işlem günü öncesinde kapatılır.

Yatırımcıların Bilgilendirilmesi:

Katılım payları Borsa Pay Piyasası’nda işlem gören fonlarda kurucunun, yatırımcıların yatırım yapma kararını etkileyebilecek ve ilgili SPK Tebliğlerinde belirtilen bilgi, belge ve raporları öncelikle KAP’ta duyurmaları gerekmektedir.

Gayrimenkul Sertifikaları
 

SPK tarafından düzenlenen gayrimenkul sertifikası; ihraççıların inşa edilecek veya edilmekte olan gayrimenkul projelerinin finansmanında kullanılmak üzere ihraç ettikleri, gayrimenkul projesinin belirli bağımsız bölümlerini veya bağımsız bölümlerin belirli bir alan birimini temsil eden, nominal değeri eşit sermaye piyasası aracıdır.

Gayrimenkul sertifikaları, ihraççılarına sermaye piyasası aracılığıyla finansman seçeneği sunmaktadır. Böylece konut ve işyeri projelerinin inşaatları daha kolay ve hızlı tamamlanabilmektedir. Tasarruflarını sermaye piyasasında değerlendirmek isteyen yatırımcılar için alternatif bir ürün olan bu sertifikaların Borsa’da işlem görmesi ise şeffaflık ve likidite sağlamaktadır.

Gayrimenkul sertifikasının ihracı ve Borsa’da işlem görebilmesi için SPK’ya ve Borsa İstanbul’a eş zamanlı olarak başvuru yapılması gerekmektedir. Gayrimenkul sertifikaları yurt dışında veya yurt içinde, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcıya satış suretiyle ihraç edilebilir.

Daha detaylı bilgi için  http://gayrimenkuldesertifika.com/ internet adresinden bilgi alınabilir. 

Gayrimenkul Sertifikalarının Borsa İstanbul Pay Piyasasında işlem Görme Esasları

Gayrimenkul Sertifikaları Broşürü

Yatırım hesabı açılabilecek aracı kurumların listesi

Yeterli miktarda Gayrimenkul Serfitikası ile tapu işlemlerine ilişkin bilgiler

Park Mavera III Projesi Gayrimenkul Sertifikalarına İlişkin Bilgiler

Projedeki Daire Tiplerine ulaşmak için tıklayınız

İhraççı Bilgi Dokümanı

Özet

Sermaye Piyasası Aracı Notu