Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası aşağıda yer alan işlevleri yerine getirmektedir.
- Kıymetli maden alım satım ve ödünç işlemleri ile kıymetli taş işlemlerinin yapıldığı piyasalarının işletilmesi.
- Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Saklama Kasasının işletilmesi.
- Standart işlenmemiş kıymetli madenlerin ithalatı sadece Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası bünyesinde işlem yapmaya yetkili Borsa üyeleri tarafından yapılabilir. Kıymetli madenler aracı kuruluşları “Peşin Ödeme”, “Mal Mukabili” ve “Bedelsiz” ödeme şekli ile yapacak oldukları işlenmemiş kıymetli maden ithalatında her bir işlem için gümrük beyannamesi kapanış tarihinden en az 1 iş günü önce Ticaret Bakanlığı Tek Pencere Sistemi (TPS) üzerinden Borsaya bildirimde bulunur. İthal edilen standart ve standart dışı işlenmemiş kıymetli madenler, gümrük beyannamesi kapanış tarihinden itibaren 3 (üç) iş günü içinde Borsa saklama kasasına getirilmesi ve ilk işlemin Kıymetli Madenler Piyasasında yapılması zorunludur.
- Yurt içinde cevherden üretilen dore bar, granül ve diğer şekillerdeki kıymetli madenler; Türkiye’de kurulu rafinerilerde rafinaj işlemine tabi tutulur ve rafinaj işleminin tamamlanmasını müteakip yedi (7) iş günü içinde Borsa kasasına teslim edilir ve Kıymetli Madenler Piyasasında alım satımı gerçekleştirilir. Yurt içinde cevherden her tür ve şekilde üretilen kıymetli madenler için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kullanmaması durumunda Darphanenin ön alım hakkı bulunmaktadır.
- Borsamız, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yapılan genel düzenlemeler çerçevesinde, Bakanlığın da uygun görüşünü alarak, uluslararası kriterlere göre sorumlu kıymetli maden tedarik zincirine ilişkin usul ve esasları belirlemekte ve ilgili kurumların bu kurallara uyumunu takip etmektedir.
- Fon işlemlerine ve yatırım ortaklıklarına ilişkin kıymetli madenlerin saklaması, Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Saklama Kasasında yapılmakta ve ayrıca bu fonların kıymetli maden alım satım işlemleri de Kıymetli Madenler Piyasasında yapılmaktadır.
- Borsada ürünleri işlem görecek kıymetli maden yerli ve yabancı rafinerilerin listesi Borsa İstanbul tarafından oluşturulmakta olup yerli rafinerilerin listeye kabulü ve denetimi Borsa İstanbul tarafından yapılmaktadır.
- Ham Elmas Ticaretinin Düzenlenmesine ve Denetlenmesine Dair 2006/11115 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile Kimberley Süreci Sertifika Sisteminde İstanbul Altın Borsası (mevcut durumda Borsa İstanbul) Türkiye ithalat ve ihracat otoritesi olarak belirlenmiştir.
- Borsa İstanbul A.Ş. Antrepo (BISTANTREPO) İşletimi
Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası üç alt piyasadan oluşmaktadır.
1. Kıymetli Madenler Piyasası (KMP): Standart, standart dışı ve cevherden üretim işlenmemiş kıymetli madenlerin (altın, gümüş, platin, paladyum) işlem gördüğü piyasadır.
2. Kıymetli Madenler Ödünç Piyasası (KMÖP): Altın, gümüş, platin ve paladyumun ödünç ve sertifika işlemlerinin yapıldığı piyasadır.
Elmas ve Kıymetli Taş Piyasası (EKTP): Kıymetli taşların (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) işlem gördüğü piyasadır.
Kıymetli Madenler Piyasasında işlemler, üye işlem temsilcileri tarafından seans salonunda bulunan işlem terminalleri veya uzaktan erişim ile iletilen emirlerin otomatik eşleşme kuralına göre en iyi alım ve en iyi satım emirlerinin birbirini karşılaması suretiyle gerçekleşmektedir. İşlemler, fiyat ve zaman önceliği kurallarına uygun olarak çok fiyat-sürekli müzayede yöntemine göre yürütülmektedir.
Piyasada çok fiyat-sürekli müzayede yöntemi dışında, tek fiyat, fiksing (altın ve gümüş için) işlem raporu yöntemleri ile de işlem gerçekleştirilmektedir.
Kıymetli Madenler Piyasasında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Borsada işlem yapmak üzere faaliyet izni aldıktan sonra Borsa Yönetmeliği ve konuya ilişkin diğer Borsa düzenlemeleri uyarınca işlem yapma yetkisi verilmiş bankalar, kıymetli maden aracı kuruluşları, yetkili müesseseler, kıymetli maden üretimi ve ticareti ile iştigal eden anonim şirketler ve yurtdışında kıymetli maden üretimi ve ticareti ile iştigal eden kurumların Türkiye’de açmış oldukları şubeleri işlem yapabilirler. Yukarıda bahsedilen kurumların hepsine birden kıymetli maden aracı kuruluşu denir.
Bireysel yatırımcılar, KMP’de doğrudan alım-satım yapamazlar; ancak işlem yapma yetkisi verilmiş bir aracı kuruluş vasıtası ile müşteri hesabı üzerinden emir/işlem iletebilirler. Benzer şekilde, yatırım ortaklığı, yatırım fonu hesabına iletilecek emir/işlemler, KMP’de işlem yapmaya yetkili aracı kuruluş vasıtası ile iletilir.
Borsalar herhangi bir ürün fiyatının en etkin şekilde oluştuğu platformlardır. Borsalarda hem arz yönüyle çok sayıda satıcı, hem de talep yönünden çok sayıda alıcı yer almaktadır. Bu nedenle bir ürünün satışı ve alışı daha kolay bir şekilde gerçekleşebilmektedir. Ayrıca borsalar belirli kurallara göre işlediğinden, keyfi fiyat oluşması ihtimali oldukça sınırlanmıştır. Bu nedenle borsalar, alım-satım işleminde hem alıcı için hem de satıcı için en uygun ortamı sağlamaktadır.
I. Standart Kıymetli Madenler: Kıymetli Madenler Piyasasında aşağıdaki özelliklere sahip standart kıymetli madenler işlem görebilir:
A) Standart İşlenmemiş Altın: En az 995/1000 saflıkta, nitelikleri Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Bakanlık) belirlenen barlar veya külçeler halindeki altın,
B) Standart İşlenmemiş Gümüş: En az %99,9 saflıkta, nitelikleri Bakanlıkça belirlenen bar, külçe veya granül halindeki gümüş,
C) Standart İşlenmemiş Platin: En az %99,95 saflıkta, nitelikleri Bakanlıkça belirlenen barlar veya külçeler halindeki platin,
D) Standart İşlenmemiş Paladyum: En az %99,95 saflıkta, nitelikleri Bakanlıkça belirlenen barlar veya külçeler halindeki paladyum.
Kabul edilen standart bar ve külçe tipleri aşağıdaki gibidir:
a) Mini Bar : 1 gr, 2,5 gr, 5 gr. 10 gr, 20 gr, 50 gr, 100 gr, 250 gr ve 500 gr
b) Külçe: 1 kg
c) Large Bar : 1 kg’ın üzerinde külçe
d) Granül : Torba şeklinde ambalajlı, muhtelif ağırlıklarda granül (Sadece gümüş için)
II. Standart Dışı Kıymetli Madenler: Kıymetli Madenler Piyasasında aşağıdaki özelliklere sahip standart dışı kıymetli madenler işlem görebilir:
A) Standart dışı işlenmemiş altın: 995/1000'den düşük (995/1000 saflık hariç) saflıkta külçe, bar, dore bar, granül, toz veya hurda şeklindeki altın,
B) Standart dışı işlenmemiş gümüş: %99,9'dan düşük (%99,9 saflık hariç) saflıkta külçe, bar, dore bar, granül, toz veya hurda şeklindeki gümüş,
C) Standart dışı işlenmemiş platin: %99.95'ten düşük (%99.95 saflık hariç) saflıkta külçe, bar, dore bar, granül, toz veya hurda şeklindeki platin,
D) Standart dışı işlenmemiş paladyum: %99.95'ten düşük (%99.95 saflık hariç) saflıkta külçe, bar, dore bar, granül, toz veya hurda şeklindeki paladyum.
III. Cevherden Üretim Kıymetli Madenler: Yurt içinde cevherden üretilen dore bar, granül ve diğer şekillerdeki kıymetli madenler Türkiye’de kurulu rafinerilerde rafinaj işlemine tabi tutulur ve rafinaj işleminin tamamlanmasını müteakip yedi iş günü içinde Borsa kasasına teslim edilir ve Kıymetli Madenler Piyasasında alım satımı gerçekleştirilir.
Kıymetli Madenler Ödünç Piyasasında, altın, platin ve paladyum için külçe, gümüş için ise külçe ve granül tipindeki, standart işlenmemiş kıymetli madenlerin ödünç işlemleri gerçekleştirilir. Külçe, 1 kilogramlık kıymetli madeni ifade eder.
Piyasada, 32 Sayılı Karar’da tanımlı kıymetli taşların (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) ham doğal, parlatılmış doğal, parlatılmış ve/veya fiziksel veya kimyasal işlem görmüş doğal taşlar ile ham sentetik taşlar ve parlatılmış sentetik taş halleri işlem görür. Daha önce işlem görerek Borsa kaydına alınmış kıymetli taşı ihtiva eden veya bu taşlardan yapılmış eşyanın Piyasa üyeleri arasında el değiştirmesi Borsa dışında gerçekleştirilir. Bu işlemler, Borsa mevzuatında belirtilen esaslar çerçevesinde Borsaya bildirilir.
Kıymetli maden terimi; altın, gümüş ve platin grubu adıyla anılan platin, paladyum, rodyum, iridyum, rutenyum ve osmiyum madenlerini içermektedir. Bunlar, asit ve diğer reaktiflere karşı direnç gösterdikleri ve kolaylıkla paslanmadıklarından -gümüş kararmasına rağmen- soylu metaller olarak kabul edilmektedirler. Kıymetli terimi, yüksek değer ve nadirliği vurgulamakta olup bu madenler çekici, dayanıklı ve kolaylıkla işlenebilir madenlerdir. Kıymetli madenler mücevher ve eşya yapımında en çok kullanılan metallerdir.
Kıymetli taş terimi 32 Sayılı Karar’da tanımlı kıymetli taşları (elmas, pırlanta, yakut, zümrüt, topaz, safir, zebercet, inci) ifade eder.
Sentetik kıymetli taş, herhangi bir yabancı madde ile karışmış ya da kaplanmış, ışın, yüksek basınç veya yüksek sıcaklık ile terkip, sentetik veya yarı sentetik olarak üretilen kıymetli taşı ifade eder.
Kıymetli eşya, daha önce işlem görerek Borsa kaydına alınmış kıymetli taşı ihtiva eden veya bu taşlardan yapılmış eşyayı ifade eder.
Kıymetli Madenler Piyasasında seans her işgünü saat 16:10 ile bir sonraki işgünü saat 16:00 arasındaki süreyi ifade etmektedir. Söz konusu seansa gece 23:45-08:00 saatlerinde ara verilmektedir.
Başka bir ifade ile Kıymetli Madenler Piyasasında haftada 5 gün yaklaşık 16 saat işlem yapılabilmektedir.
Borsamız diğer piyasalarında farklı olarak KMP’de işleme konu kıymetli madenin takası fiziki olarak gerçekleşmektedir. Altını veya diğer kıymetli madenleri Piyasamızdan alan alıcılar nakit yükümlülüklerini ödedikten ve takas işlemi gerçekleştikten sonra piyasan almış oldukları kıymetli madenleri fiziki olarak saklama kasasından teslim alabilirler.
Takas işlemlerinde “Teslim Karşılığı Ödeme” sistemi kullanılır. Diğer bir ifade ile takasa borcun olan kurum borcunu ödemeden kendisine alacağı teslim edilmez. Bu sistemle işlemin takas riski ortadan kaldırılmaktadır.
Troy Ons kıymetli madenlerin ağırlıklarının hesaplanmasında kullanılan bir ağırlık birimidir. “Troy” ismi bir Fransız şehri olan Troyes’den gelmektedir. Genellikle sadece “ons” olarak kullanılır. 1 troy ons 31,1035 grama eşittir. 1 kg ise 32,1507465 onsa karşılık gelmektedir.
Troy ons, standart ağırlık birimi olarak kullanılan ons (avoirdupois ons) dan yaklaşık %10 daha ağırdır. 1 avoirdupois ons 28.349 gramdır.
Karat (İngilizce Carat-ct) kelime olarak Arapça kırattan gelir, kırat ise keçiboynuzu çekirdeği anlamındadır. Kuyumculukta ise genellikle değerli taşlar için kullanılan bir ağırlık ölçüsü olup, 1 karat 0,2 grama denk gelmektedir.
Karat (İngilizce Karat-kt) aynı zamanda 24’lük sistemde kıymetli madenlerin saflığını göstermek için kullanılan bir ayar biridir. 24 karat(ayar) altın, 18 karat (ayar) altın gibi.
Kıymetli madenlerde ayar, bir kıymetli maden külçesinin/eşyanın içerisindeki saf kıymetli maden miktarını ifade etmek için kullanılır.
Kıymetli madenlerde ayar belirtilirken iki sistem kullanılır. Daha çok işlenmemiş kıymetli madenler için kullanılan binlik sistemde 1000 birim içerisindeki saf kıymetli maden belirtilir. Örneğin 995/1000 saflık, 1000 birim kıymetli maden külçesinin içerisindeki saf kıymetli maden miktarının 995 birim olduğunu ifade eder.
Daha çok mücevherat için kullanılan 24 ayar (veya karat) sisteminde ise kıymetli madenin saflığı 24 birim üzerinden ifade edilir. Örneğin 18 ayar altın ifadesi 24 birim mücevherat içerisindeki saf altın miktarının 18 birim olduğu anlatmak için kullanılır.
Buna göre 24 ayar (veya karat) altın binlik sistemde 1000/1000 şeklinde kullanılır ve %100 saf altın demektir. Öte yandan 18 ayar altın binlik sistemde 750/1000 olarak ifade edilir ve %75 saf altını ifade etmektedir, 18 ayar altının %25’i diğer metaller ile tamamlanmıştır.
Dünyada altın işlemlerinde, tezgâh üstü piyasalar ve organize piyasalar olmak üzere iki temel piyasa bulunmaktadır. Organize piyasaların içerisinde yer alan Piyasamız spot işlemlere dayalı olarak faaliyet göstermektedir. Altının fiziki teslimatı ile nakdi uzlaşısı işlem anında veya işlemin takasının yapılacağı vadede gerçekleşmektedir.
Piyasamıza kısmen benzer şekilde işleyen dünyadaki diğer borsalara Hong Kong Altın Borsası ve Shangay Altın Piyasası örnek verilebilir. Tezgâh üstü piyasalara, dünyadaki en büyük altın piyasası olan Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA), İsviçre Altın Piyasası ve Dubai Çoklu Emtia Merkezi örnek verilebilir. Bunların dışında Chicago Ticaret ve Tokyo Emtia Borsalarında ise altın, vadeli işlemlerin konusu olmaktadır.
Dünya Altın Konseyi (WGC), Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA), Dubai Çoklu Emtia Merkezi (DMCC), Gümüş Enstitüsü (SI), Dünya Elmas Borsaları Federasyonu (WFDB), Londra Platin ve Paladyum Piyasası (LPPM), Kimberley Süreci Sertifika Sistemi (KPCS), Ekonomik İş birliği ve Kalkınma Örgütü (OECD, sorumlu tedarik zinciri uygulamaları kapsamında)
Borsamız, Londra Külçe Piyasası Birliği (LBMA), Kimberley Süreci Sertifika Sistemi (KPCS) ile Dünya Elmas Borsaları Federasyonu (WFDB) üyesidir.
Altın fiksing fiyatı, Londra Külçe Piyasası Birliği tarafından Londra saati ile 10:30 ve 15:00’da ilan edilmekte olup benzer şekilde Gümüş fiksing fiyatı ise yine Londra Külçe Piyasası Birliği tarafından Londra saati ile 12:00’da ilan edilmektedir. Platin ve paladyum fiksing fiyatları ise Londra Platin ve Paladyum Piyasası tarafından Londra saati ile 09:45 ve 14:00’da ilan edilmektedir
Kıymetli Maden Piyasası ilgili temel bilgilere, bültenlere ve verilere ulaşmak için tıklayınız.
Kıymetli Madenler Piyasasında gerçekleşen işlem verilerine ulaşmak için tıklayınız .
Kıymetli madenlerde arzın en önemli kaynağı maden üretimidir. Yıllık yaklaşık 3000 ton düzeyinde olan Dünya altın üretiminde, Çin, Avustralya, ABD, Rusya, Peru ve Güney Afrika ilk sıralarda yer alırken yıllık yaklaşık 26.000 ton düzeyinde olan gümüş üretiminde, Meksika, Çin, Peru, Avustralya, Rusya; platin üretiminde Güney Afrika, paladyum üretiminde Rusya ilk sırada yer almaktadır. Maden üretimlerinin yanı sıra, stoklardaki kıymetli madenlerin yeniden piyasaya sunulduğu hurda arzı kanalıyla da piyasaya kıymetli maden arzı gerçekleştirilmektedir. Arzın bir diğer kaynağı, riske karşı korunma amacıyla yapılan işlemlerden kaynaklanan satışlardır.
Altın ve gümüş en çok bilinen kıymetli madenler olup gerek yatırım gerek mücevher üretimi gerekse nano teknolojiden, elektrik-elektronik, endüstriyel sektör ve tıbba kadar uzanan pek çok sektördeki kullanım avantajları ile tanınmaktadırlar. Platin ve paladyum ise mücevher sektörü, otomotiv sektörü ve endüstriyel sektör tarafından talep edilir. Günümüzde kıymetli madenler, çeşitli sektörlerdeki fiziki kullanımlarının yanı sıra yatırımcıların da yoğun ilgisini çekmektedirler. Külçe, sikke, bar vs gibi fiziki formlarda ya da yatırım fonları, borsa yatırım fonları ve vadeli işlem- opsiyon sözleşmeler gibi kağıda dayalı formlarda kıymetli madenlere yatırım yapılmaktadır.
Türkiye kıymetli maden işlemlerinde önemli avantajlara sahiptir. Bunlardan başlıcaları; Türkiye’nin coğrafi konumu, gelişmiş altın kültürü, başta altın olmak üzere kıymetli maden ticaretinin serbestleşmiş olması, zaman dilimi, Türk kuyumculuk sektörünün başarıları ve güçlü potansiyeli olarak sayılabilir. Ayrıca kıymetli maden alım-satım ve ödünç işlemlerinin gerçekleştirildiği Borsa İstanbul A.Ş. Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasının gibi organize bir piyasanın bulunması da Türkiye’ye kıymetli madenler konusunda önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Türkiye’de altın 2001 yılından itibaren çıkarılmaya başlanmıştır. Türkiye’de bulunan madenlerden yıllık yaklaşık 30 ton altın çıkarılmaktadır. Türkiye’nin altın rezervini yaklaşık 700 ton olduğu tahmin edilmektedir. Önemli altın maden alanları İzmir Bergama/Ovacık, Balıkesir/Havran, Gümüşhane/Mastra, Manisa/Salihli-Sart ve Uşak/Eşme-Kışladağ’dır. Gümüşün ise ülkemizdeki yıllık maden arzı son yıllarda yıllık 180-200 ton aralığındadır, gümüş rezervimiz ise 3850 ton civarındadır.
Türkiye; mücevher üretiminde dünya üçüncüsü, darphane sikke üretiminde dünya birincisi, mücevher tüketiminde dünya beşincisidir. Türkiye’de kuyumculuk sektöründe; 5.000’den fazla üretici, 35.000’den fazla perakende satış noktası ve 250.000’den fazla istihdam vardır.
1) Çatışmalardan etkilenmiş ve yüksek riskli bölgelerin madenlerine ilişkin sorumlu tedarik zinciri için kapsamlı bir uyum çerçevesi (Ek I);
2) Ortak ilkeler seti sunan bir maden tedarik zinciri politika belgesi (Ek II);
3) Maden/rafineri şirketlerinin rafineri sonrası şirketlerin de muhtemel desteğiyle kullanabilecekleri risk azaltma tedbirleri ve gelişme ölçümü göstergeleri (Ek III)
4) Bu madenlerin tedarik zinciri yapılarıyla ilişkili güçlüklere özel hazırlanmış "kalay, tantal, tungsten" ve "altın" konulu iki Ek. Ekler, şirketlerin tedarik zincirlerindeki farklı konumları ve rolleri temelinde şekillendirilmiş spesifik uyum tavsiyeleri içerir.
Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Operasyon Direktörlüğüne (0212) 292 66 00 numaralı telefondan ya da kmktm_info@borsaistanbul.com e-posta adresinden ulaşabilirsiniz.
