Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satımının gerçekleştiği Piyasanın kısa adıdır.
Türev ürünler vadeli piyasalarda işlem gören, dayanak varlık olarak tanımlanan bir başka varlıktan türetilen ve değeri o dayanak varlığa bağlı olarak oluşan ürünlerdir. Günümüzde organize vadeli işlem piyasalarında paya, endekse, dövize, tahvile, bonoya, emtiaya, altına, enerjiye vb. dayalı olarak oluşan türev sözleşmeler işlem görmektedir.
VİOP’ta işlem gören vadeli işlem sözleşmeleri aşağıda verilmiştir:
- Pay Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Fiziki Teslimatlı Döviz Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Kıymetli Madenler Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Metal Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Enerji Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Yurtdışı Endeksi Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Faiz Vadeli İşlem Sözleşmeleri
- Devlet İç Borçlanma Senedi Vadeli İşlem Sözleşmeleri
VİOP’ta işlem gören opsiyon sözleşmeleri aşağıda verilmiştir:
- Pay Opsiyon Sözleşmeleri
- Pay Endeks Opsiyon Sözleşmeleri
- DolarTL Opsiyon Sözleşmeleri
- Fiziki Teslimatlı DolarTL Opsiyon Sözleşmeleri
Piyasada işlem görecek sözleşmelerin her biri için Sistemde sözleşme kodu tanımlanır. Söz konusu sözleşme kodları aşağıdaki bilgileri içermekle birlikte, sözleşmelerin niteliğine göre kodlarda ilave bilgiler yer alabilir.
Vadeli işlem sözleşmelerinde sözleşme kodu; sözleşme grubu, dayanak varlık kodu ve vade tarihi bilgilerini içerir. (Bknz. Borsa İstanbul A.Ş. Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Prosedürü)
Tablo 1: Vadeli İşlem Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| F_ | Sözleşme grubu (Vadeli İşlem Sözleşmeleri) |
| XAUTRY | Dayanak varlık kodu |
| 0317 | Vade tarihi (Örn. Mart 2017) |
Opsiyon sözleşmelerinde sözleşme kodu ise; sözleşme grubu, dayanak varlık kodu, opsiyon tipi, vade tarihi, opsiyon sınıfı ve kullanım fiyatı bilgilerini içerir.
Tablo 2: Opsiyon Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| O_ | Sözleşme grubu (Opsiyon Sözleşmeleri) |
| XU030 | Dayanak varlık kodu |
| E | Opsiyon tipi (A: Amerikan - Sözleşme ile tanınan hak vade sonu dahil olmak üzere vade sonuna kadar herhangi bir tarihte kullanılabilir. E: Avrupa - Sözleşme ile tanınan hak vade sonunda kullanılabilir.) |
| 0417 | Vade tarihi (Örn. Nisan 2017) |
| C | Opsiyon sınıfı (C: Alım opsiyonu P: Satım opsiyonu) |
| 1240,00 | Kullanım fiyatı |
Özsermaye hali uyarlamasına tabi olan ve böylelikle unsurları standart sözleşme unsurlarından farklılaşan pay vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde sözleşme kodlarının sonuna özsermaye hali uyarlamasına bağlı olarak ilgili sözleşmenin standart olmayan sözleşme olduğunu belirten bilgi (N kodu) ile sıra numarası (1, 2, 3 vb.) ayrıca eklenir.
Vadeler arası strateji emirleri sözleşme kodu yerine özellikleri aşağıdaki gibi belirlenen strateji emri kodu kullanılarak Sisteme gönderilir.
Tablo 3: Vadeler Arası Strateji Emri Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| F_ | Vadeler arası strateji emri sözleşme grubu (Vadeli İşlem Sözleşmeleri) |
| XU030 | Dayanak varlık kodu |
| M2-M1 | Strateji emrinin hangi vade aylarını içerdiği (M1:en yakın vade ayı – M2: en yakın vadeden sonraki vade ayı) |
Borsa tarafından tespit edilen limitler dahilinde vade tarihi ve kullanım fiyatı kullanıcılar tarafından belirlenerek oluşturulabilen esnek opsiyon sözleşmelerinin kodu aşağıdaki alanlardan oluşur.
Tablo 4: Esnek Opsiyon Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| TM_O | Esnek opsiyon sözleşmesi |
| XU030 | Dayanak varlık kodu |
| E | Opsiyon tipi (A: Amerikan - Sözleşme ile tanınan hak vade sonu dahil olmak üzere vade sonuna kadar herhangi bir tarihte kullanılabilir. E: Avrupa - Sözleşme ile tanınan hak vade sonunda kullanılabilir.) |
| 250419 | Vade tarihi (Örn. 25 Nisan 2019) |
| C | Opsiyon sınıfı (C: Alım opsiyonu P: Satım opsiyonu) |
| 1235,00 | Kullanım fiyatı |
Özsermaye hali uyarlamalarına konu olan esnek sözleşme kodlarının sonuna sözleşmenin standart olmayan sözleşme olduğunu belirten bilgi (N1, N2, N3 vb.) ayrıca eklenir.
Tablo 5: Esnek Vadeli İşlem Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| TM_F | Esnek vadeli işlem sözleşmesi |
| P_ | Uzlaşma şekli kodu (P:Fiziki Teslimat) |
| USDTRY | Dayanak varlık kodu |
| 250419 | Vade tarihi (Örn. 25 Nisan 2019) |
Tablo 6: Fiziki Teslimatlı Dolar/TL Vadeli İşlem Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| F_ | Sözleşme grubu (Vadeli İşlem Sözleşmeleri) |
| P_ | Uzlaşma şekli kodu (P:Fiziki Teslimat) |
| USDTRY | Dayanak varlık kodu |
| 0322 | Vade tarihi (Örn. Mart 2022) |
Tablo 7: Fiziki Teslimatlı Dolar/TL Opiyon Sözleşmeleri Sözleşme Kodu
| Kod | Açıklama |
|---|---|
| O_ | Sözleşme grubu (Opsiyon Sözleşmeleri) |
| P_ | Uzlaşma şekli kodu (P:Fiziki Teslimat) |
| USDTRY | Dayanak varlık kodu |
| E | Opsiyon tipi (A: Amerikan - Sözleşme ile tanınan hak vade sonu dahil olmak üzere vade sonuna kadar herhangi bir tarihte kullanılabilir. E: Avrupa - Sözleşme ile tanınan hak vade sonunda kullanılabilir.) |
| 0422 | Vade tarihi (Örn. Nisan 2022) |
| C | Opsiyon sınıfı (C: Alım opsiyonu P: Satım opsiyonu) |
| 44000 | Kullanım fiyatı |
VİOP, öncelikle riskten korunmak isteyen yatırımcılara risk yönetimi yapma imkânı sağlar. Ayrıca fiyat beklentisi çerçevesinde kar elde etmek isteyen yatırımcılar için de spot piyasalardan daha düşük teminat miktarlarıyla aynı miktarda dayanak varlık üzerine yatırım yapma olanağı sağladığından VİOP en doğru tercih konumundadır. VİOP, yatırımcılara farklı piyasa koşullarında yatırım yapma olanağı sunma özelliğiyle spot piyasalardan farklılık gösterir.
VİOP’ta işlem yapabilmek için VİOP üyesi bir yatırım kuruluşunda yatırım hesabı açtırmalısınız. Üyelerimize ilişkin bilgilere "Yetki Verilenlere İlişkin Bilgiler" sayfasından, hesap açılışına ilişkin bilgilere de çalışmak istediğiniz aracı kurumdan ulaşabilirsiniz.
| Normal Seans | 09:20-18:10 |
| Akşam Seansı* (Endeks, metal ve döviz cinsinden işlem gören kıymetli madenler vadeli işlem sözleşmeleri) | 19:00-23:00 |
| Yarım Gün - Normal Seans | 09:20-12:40 |
* Yarım iş günlerinde ve yılın son iş gününde akşam seansı yapılmaz.
Yarım iş günlerinde ve yılın son iş gününde akşam seansı yapılmaz. Seansların akışına ilişkin detaylı bilgiye VİOP Prosedürünün Ek-3 Viop’ta İşlem Ve Günlük İş Akışı Saatleri İle İşlem Günü Bölümlerine İlişkin Açıklamalar bölümünden ulaşılabilir.
Piyasada gerçekleştirilen alım-satım işlemleri üzerinden
Pay Piyasası endekslerine dayalı sözleşmelerde işlemin her iki tarafından opsiyon ve vadeli işlem sözleşmeleri için işlem hacminin %0,004’ü (yüzbinde dört) oranında,
TLREF ve devlet iç borçlanma senetleri vadeli işlem sözleşmelerinde işlemin her iki tarafından nominal değerin %0,001’i (yüzbinde bir) oranında,
Diğer sözleşmelerde ise, işlemin her iki tarafından opsiyon sözleşmeleri ve vadeli işlem sözleşmeleri için işlem hacminin %0,003’ü (yüzbinde üç) oranında borsa payı alınır.
Yukarıda belirtilen borsa payları Borsamız tarafından üyelere tahakkuk edilen ücretlerdir. Yatırımcılar alım-satım işlemi yaparken, emirlerine aracılık eden yatırım kuruluşlarına genellikle işlem bazlı komisyon öderler. Yatırım kuruluşu komisyonları, genellikle işlem hacmi üzerinden yüzde (%) veya binde (‰) oranında hesaplanır.
VİOP’ta portföy bazında teminatlandırma yöntemi uygulanır. Portföy bazında teminatlandırma, teminat yükümlülüğünün her bir sözleşme için ayrı ayrı değil portföyün bütüncül risk düzeyi esas alınarak belirlenmesini öngören bir teminatlandırma yöntemidir. Takasbank, portföy bazında teminatlandırma işlemlerinde standart portföy bazlı risk yönetimi (Standard Portfolio Analysis of Risk (SPAN)) algoritmasını baz alan BISTECH Marjin Yöntemini kullanır. Portföy bazında teminat hesaplamasına esas teşkil edecek parametreler Takasbank tarafından belirlenir ve duyurulur. Risk yönetimi ve teminatlandırma yöntemine ilişkin olarak Takasbank Merkezi Karşı Taraf Mevzuatı hükümleri uygulanır.
Sistemde bir işlem gerçekleştikten sonra hesabın son pozisyon bilgisi ve gün içinde işlem gerçekleşen fiyatlara göre güncellenmiş parametreler dikkate alınarak bulunması gereken teminat ve kullanılabilir teminat hesaplanır. Kullanılabilir teminatın negatif olması durumunda hesap “riskli” duruma geçer. Hesabın bekleyen tüm emirleri pozisyon azaltıcı olup olmadığına bakılmaksızın iptal edilir. Sonrasında riskli hesabın sadece pozisyon azaltıcı emir girmesine izin verilir.
Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında işlem gören sözleşmelerden elde edilen gelirlerin vergilendirilme esasları için vergi rehberine tıklayınız. Vergilendirme modülü için tıklayınız.
| VİOP'ta Elde Edilen Kazançların Vergilendirilmesi | Stopaj Durumu | BSMV Durumu | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Bireysel Yatırımcılar | Kurumsal Yatırımcılar* | BSMV Mükellefleri | |||
| Tam Mükellef | Dar Mükellef | Tam Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları | Dar Mükellef Sermaye Şirketi/Yatırım Fon ve Ortaklıkları | ||
| Pay ve Pay Endeksine Dayalı Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar | 0% | 0% | 0% | 0% | İstisna kapsamındadır. |
| Pay ve Pay Endeksine Dayalı Sözleşmeler Haricindeki Sözleşmelerden Elde Edilen Kazançlar | 10% | 10% | 0% | 0% | İstisna kapsamındadır. |
* Diğer tam ve dar mükellef kurumlar için stopaj oranı %10 olarak uygulanacaktır.
VİOP verilerine Borsa İstanbul internet sayfasında "Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası" adresinden,
Veri yayın kuruluşlarından da aşağıda verilen bilgiler kullanılarak ulaşılabilir;
| Adı | Web Link |
|---|---|
| Bloomberg |
|
| Reuters | Vadeli İşlem Sözleşmeleri için: <0#ISTFUT:> Opsiyon Sözleşmeleri için: <0#ISTOPT:> |
| Matriks | Matriks Veri Terminali programının üst bandında bulunan menü butonlarından Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) butonu altında bu piyasa ile ilgili verilere ulaşılabilecek çeşitli menü seçenekleri bulunmaktadır. |
| Foreks | Foreks Veri Terminali programının altında bulunan menü butonlarından VİP Borsa İstanbul Vadeli İşlemler butonu altında bu piyasa ile ilgili verilere ulaşılabilecek çeşitli menü seçenekleri bulunmaktadır. |
| DirectFN | İdealVeri Terminali programının altında bulunan menü butonlarından VİOP Borsa İstanbul Vadeli İşlemler butonu altında bu piyasa ile ilgili verilere ulaşılabilecek çeşitli menü seçenekleri bulunmaktadır. |
VİOP’ta işlem gören sözleşmeler ve stratejiler ile ilgili birçok güncel doküman yayınlanmaktadır.
VİOP ile ilgili eğitim materyalleri ve bazı faydalı linkleri aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz:
- VİOP Bilgilendirme Kitapçıkları için tıklayınız
- Borsa İstanbul VİOP Sayfası için tıklayınız
- Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Prosedürü için tıklayınız
- Teknik Dokümanlar tıklayınız
Eğitimler ile ilgili detaylı bilgiye Eğitim Portalı sayfasından veya Borsa İstanbul ana sayfasında yer alan duyurular kısmını takip ederek ulaşabilirsiniz.
