BIST Artanlar KLGYO.E 3,21 % 19,78 HURGZ.E 1,06 % 19,10 KLNMA.E 44,34 % 14,99 PKENT.E 128,5 % 14,94 TIRE.E 2,09 % 14,21 Azalanlar METRO.E 1,85 % -19,91 PRZMA.E 3,49 % -11,20 EUYO.E 1,13 % -8,13 GOZDE.E 3,93 % -4,84 ETILR.E 2,84 % -4,70 VIOP En Çok Değişen O_SISEE1219P3.65 % -100,00 O_SISEE1219P3.65 % -100,00 O_SISEE1219P3.65 % -100,00 O_SISEE1219P3.65 % -100,00 O_SISEE1219P3.65 % -100,00 En Çok Pozisyon Olan F_USDTRY1219 649.268 F_XAUTRYM1219 462.750 F_XU0301219 406.878 F_USDTRY1119 164.368 F_DOHOL1119 157.910

OPSİYON SÖZLEŞMELERİ


Opsiyon sözleşmesi, iki taraf arasında yapılan ve alıcıya, ödeyeceği belli bir tutar (opsiyon primi) karşılığında, belirli bir vadeye kadar (veya belirli bir vadede), bugünden belirlenen bir fiyat (kullanım fiyatı) üzerinden opsiyona dayanak teşkil eden bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi satın alma veya satma hakkı tanıyan, satıcıya da alıcının bu sözleşmeden doğan hakkını kullanması durumunda sözleşmeye dayanak teşkil eden malı, kıymeti, veya finansal göstergeyi satma veya alma yükümlülüğü getiren sözleşmedir.

VİOP’ta Pay Senedi, Pay Endeksi ve DolarTL Opsiyon sözleşmeleri işlem görmektedir.

 

Opsiyon Sözleşmesine İlişkin Temel Kavramlar

Kullanım Fiyatı (Strike Price)
Sözleşmeye konu olan malın, kıymetin veya finansal göstergenin üzerinde anlaşılan ileri tarihteki alım veya satım fiyatıdır.

Opsiyon Primi (Optium Premium)
Alma veya satma hakkı için ödenen bedeldir.

Sözleşmeye konu olan mal, kıymet veya finansal göstergenin üzerinde anlaşılan ileri tarihteki alım veya satım hakkının fiyatıdır.

Uzun (Long) Taraf:
Opsiyon sözleşmesini alan taraftır. Organize opsiyon piyasalarında uzun taraf, prim ödeme dışında herhangi bir yükümlülüğü bulunmadığından risk taşımaz.

Kısa (Short) Taraf:
Opsiyon sözleşmesini satan taraftır. Organize opsiyon piyasalarında kısa taraf vadeye kadar veya vade tarihi için alma veya satma yükümlülüğü altına girdiğinden risk taşır, bu nedenle kısa taraftan teminat talep edilir.

Opsiyon Türleri
Alım opsiyonu ve satım opsiyonu olmak üzere iki tür opsiyon bulunmaktadır.

Alım opsiyonu: Sözleşmeyi alan tarafa belli bir vadeye kadar veya vadede, belirli bir miktarda bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi belirli bir kullanım fiyatından alma hakkı verir.
Alım opsiyonu alıcısının (satıcısının) beklentisi dayanak varlık fiyatının gelecekte yükselmesidir (düşmesidir).

Satım opsiyonu: Sözleşmeyi alan tarafa belli bir vadeye kadar veya vadede, belirli bir miktarda bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi belirli bir fiyattan satma hakkı verir.
Satım opsiyonu alıcısının (satıcısının) beklentisi dayanak varlık fiyatının gelecekte düşmesidir (yükselmesidir).
Her iki opsiyon türünde de işlemin gerçekleştiği tarihte (T günü) prim borçları uzun pozisyon sahibinin hesabından tahsil edilirken, kısa pozisyon sahibinin prim alacağı, hesabına işlemin gerçekleştiği tarihin bir gün sonrasında (T+1 günü) yatırılır. Prim fiyatı piyasadaki arz-talebe göre belirlenir ve hak kullanılsın ya da kullanılmasın prim bedeli geri alınmaz.

Alım/Satım Opsiyonlarında Tarafların Hak ve Yükümlülükleri

 

Alım Opsiyonu

Satım Opsiyonu

Alıcı

Opsiyonun kullanılması durumunda dayanak varlığı alım hakkı

Opsiyonun kullanılması durumunda dayanak varlığı satım hakkı

Satıcı

Opsiyonun kullanılması durumunda dayanak varlığı satma zorunluluğu

Opsiyonun kullanılması durumunda dayanak varlığı alma zorunluluğu



Opsiyon Tipleri
Vadelerine göre opsiyonlar Avrupa ve Amerikan tipi olmak üzere ikiye ayrılır.

  • Amerikan tipi opsiyonlar vadeden önce herhangi bir tarihte opsiyon alıcısı tarafından kullanılabilirler.
  • Avrupa tipi opsiyonlar ise yalnızca vadesinde kullanılabilirler.  

Karda, Zararda ve Başabaşta Opsiyonlar


Bir alım opsiyonunda dayanak varlığın spot piyasa fiyatı (S), kullanım fiyatından (K) yüksekse bu opsiyon kardadır. Aynı opsiyonda spot fiyatı kullanım fiyatının altında ise opsiyon zarardadır. Eğer her iki fiyat birbirine eşitse opsiyon başabaştadır.
1. Karda opsiyon: Spot fiyatı > Kullanım fiyatı
2. Zararda opsiyon: Spot fiyatı < Kullanım fiyatı
3. Başabaşta opsiyon:  Spot fiyatı = Kullanım fiyatı


Bir satım opsiyonunda dayanak varlığın spot piyasa fiyatı kullanım fiyatının altında ise, opsiyon kardadır. Spot piyasa fiyatı kullanım fiyatının üzerinde ise opsiyon zarardadır. Her iki fiyat birbirine eşit olduğunda başabaş durumu söz konusudur.
1. Karda opsiyon: Spot piyasa fiyatı < Kullanım fiyatı
2. Zararda opsiyon: Spot piyasa fiyatı > Kullanım fiyatı
3. Başabaşta opsiyon: Spot piyasa fiyatı = Kullanım fiyatı

 

Alım Opsiyonu
Satım Opsiyonu
S>K Karda Zararda
S=K Başabaşta Başabaşta
S<K Zararda Karda