BIST Artanlar ISKUR.E 148841,4 % 35,06 POLTK.E 54,1 % 15,60 FONET.E 6,66 % 11,00 UTPYA.E 2,96 % 8,82 SERVE.E 3,2 % 6,67 Azalanlar ROYAL.E 0,99 % -19,51 AVOD.E 1,65 % -16,67 HLGYO.E 0,95 % -16,67 KPHOL.E 1,63 % -14,21 MEMSA.E 0,2 % -13,04 VIOP En Çok Değişen O_VAKBNE0619P3.15 % -100,00 O_VAKBNE0619P3.15 % -100,00 O_VAKBNE0619P3.15 % -100,00 O_VAKBNE0619P3.15 % -100,00 O_VAKBNE0619P3.15 % -100,00 En Çok Pozisyon Olan F_USDTRY0619 1.297.810 F_USDTRY0819 911.703 F_USDTRY1019 461.438 F_XAUTRYM0619 451.473 F_USDTRY1219 429.452

PİYASA YAPICILIK VE TEK FİYAT


Pay Piyasasında “Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi” ve “Tek Fiyat Yöntemi” ile İşlem Gören Menkul Kıymetler

Kolektif Yatırım Ürünleri Ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarında (KYÜYÜP) işlem gören borsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar zorunlu olarak “Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi" ile işlem görür.

BIST100 Endeksi kapsamında olmayan ve KYÜYÜP bünyesinde yer alan tüm paylarda; YİP ve PÖİP hariç olmak üzere diğer pazarlarda yer alan ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kalan paylar ile GİP’te işlem gören A ve B Grubu paylarda, sahipliğe dayalı kira sertifikalarında, gayrimenkul sertifikalarında, gayrimenkul yatırım fonlarında, girişim sermayesi yatırım fonlarında isteğe bağlı olarak piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülebilir. İsteğe bağlı piyasa yapıcılık faaliyeti uygulamasında, piyasa yapıcılık faaliyetinin son bulması halinde ilgili işlem sırasında işlem yöntemi değiştirilmez.

KYÜYÜP’te olmakla birlikte, BIST 100 Endeksi hesaplamasına dâhil edilen sermaye piyasası araçları daima sürekli işlem yöntemi ile işlem görür.

ABCD gruplandırma düzenlemesi kapsamında C Grubuna dahil olan paylarda piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülmesi durumunda sürekli işlem yöntemi uygulanır. BYF’lerde piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülmesi esastır ve sürekli işlem yöntemi piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülmesi durumunda uygulanır. BYF’lerde piyasa yapıcının olmaması durumunda ilgili işlem sırasında tek fiyat işlem yöntemi uygulanır. Yatırım kuruluşu varantları ve sertifikalar sadece piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemiyle işlem görebilir. Söz konusu yatırım araçlarında piyasa yapıcı bulunmaması hâlinde ilgili sıraların işlemleri bir piyasa yapıcı göreve başlayana kadar durdurulur.

Yakın İzleme Pazarı, Piyasa Öncesi İşlem Platformu’nda işlem gören menkul kıymetler, SPK’nın 31 Ocak 2019 tarih ve 2019/7 sayılı kararı gereğince D grubunda yer aldığından tek fiyat yöntemiyle işlem görmektedir. Aynı karar gereği fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kaldığı için C grubunda yer alan paylar da, bu paylarda piyasa yapıcılık veya likidite sağlayıcılık faaliyetinde bulunmak üzere atanmış bir aracı kurum olmaması durumunda tek fiyat yöntemiyle işlem görecektir. GİP’te yalnızca A ve B Grubundaki paylar için geçerlidir, C Grubundaki paylarda likidite sağlayıcılık uygulanmaz.

Payların hangi işlem yöntemi ile işlem gördüğüne ilişkin bilgi Borsa Günlük Bülteninde yer almaktadır.

Veri yayın kuruluşlarına gönderilen fiyat derinlik bilgisi, sürekli işlem yöntemiyle işlem gören paylarda 10 kademe; tek fiyat işlem yöntemiyle işlem gören paylarda tek kademe olarak gösterilir.

Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi Nedir?

Sürekli işlem yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde, piyasa yapıcısı olarak atanmış bir üye tarafından bu amaçla tanımlanmış hesap veya hesaplar kullanılarak çift taraflı sürekli kotasyon (fiyat ve miktar) verilmek suretiyle o menkul kıymette likiditenin hedeflendiği işlem yöntemidir.

Piyasa Yapıcı Üye ve İşlevi

Piyasa yapıcılık temel kriterlerini sağlayan üyelerden bir menkul kıymette piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak amacıyla yaptığı başvuru Borsa İstanbul Yönetim Kurulu tarafından kabul edilen ve “Borsa İstanbul Pay Piyasası Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesi”ni imzalayarak faaliyete başlayan üyedir.

Piyasa yapıcıdan beklenen görev; sürekli işlem için yeterli derinliği olmayan, halka açık piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde oluşabilecek kısa süreli arz-talep dengesizlikleri sonucu meydana gelebilecek aşırı fiyat hareketlerini önlemek, piyasaya sürekli likidite sağlamak, böylelikle sürekli işlem ortamının etkin bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak olarak özetlenebilir.

Kotasyon

Piyasa yapıcı üye tarafından iletilen, söz konusu menkul kıymette seans anındaki değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki fiyat ve miktar bildirimidir. Piyasa yapıcı olarak tanımlanan bir üye tüm sermaye piyasası araçlarında kotasyon girebilmektedir. Bir sermaye piyasası aracında birden fazla piyasa yapıcı ve birden fazla (farklı piyasa yapıcı kurumlara ait) kotasyon mümkündür. Kotasyon fiyatları, ayrı bir fiyat limiti oluşturmamaktadır ve kotasyonun fiyatını geçen seviyelerden de (%20 limitlerin içerisinde kalmak kaydıyla) işlem yapılabilmektedir. Sistem tarafından gerçekleştirilen otomatik ilk kotasyon atama ve otomatik kotasyon yenileme fonksiyonları bulunmamaktadır ve kotasyonlar tamamen iptal edilebilmektedir.

Sistemde kotasyonlar da normal emirler gibidir ve kotasyon girilmeden emir girilebilmekte ve işlem gerçekleşebilmektedir. Seans akışında sadece kotasyon girişine ve değiştirilmesine izin verilen bir zaman aralığı bulunmamaktadır. Açılış, kapanış seansı gibi tek fiyat yönteminin uygulandığı bölümlerde de kotasyon girilebilmektedir.

Müşteri hesabı kullanılarak girilen kotasyonlarda piyasa yapıcılar AFK alanına PYM,  portföy hesabı kullanılarak girilen kotasyonlarda PYP girmek zorundadırlar. Piyasa yapıcının indirimi günlük yapılan değerlendirmelerden hesaplanarak, aylık tahakkuk ettirilmektedir. Kotasyon emirlerinin güncellenmesinde miktar azaltılsa dahi öncelik kaybolmaktadır çünkü her kotasyon değişikliği iptal ve yeni emir girişi olarak addedilmektedir.

Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi Uygulanan Pazarlar ve Menkul Kıymetler:

BIST100 Endeksi kapsamında olmayan ve KYÜYÜP bünyesinde yer alan tüm paylarda; YİP, PÖİP ve NYİP hariç olmak üzere diğer pazarlarda yer alan ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kalan paylar ile GİP’te işlem gören A ve B Grubu paylarda isteğe bağlı olarak piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülebilir.

Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yönteminin Piyasaya Sağladığı Yararlar

Borsamız Pay Piyasasının temel çalışma yöntemi sürekli işlemdir. Bu yöntem açılışta tek fiyat yöntemi ile desteklenmiştir. Dünyada gelişmiş menkul kıymet piyasalarında da en etkin yöntem olarak kullanılan sürekli işlem yönteminin likidite yönünden zayıf, sermayenin halka açık kısmının piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde piyasa yapıcının desteklediği karma bir yapıda sürdürüldüğü bilinmektedir. Piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemi, işlem yöntemi olarak hem piyasa yapıcının kotasyonlarına hem de kamuya açık emir dosyasına gönderilen diğer emirlerin fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşmek suretiyle işleme dönüşmesini sağlayan karma bir yapı oluşturmaktadır.

Bu yöntemle, piyasa yapıcının verdiği alım ve satım kotasyonları ile ilgili menkul kıymetteki fiyat istikrarının sağlanması, piyasa gereği oluşan fiyat hareketleri dışında gerçekleşecek aşırı fiyat oynaklığının doğal olarak engellenmesi hedeflenmektedir. Böylelikle piyasa yapıcısıyla işlem görmekte olan menkul kıymetlerin yatırımcıları tedirgin eden suni fiyat hareketlerinden korunabilmesi öngörülmektedir. Piyasa yapıcı üyenin seans boyunca sistemde yer alacak olan kotasyonları, menkul kıymetin likiditesine yönelik olarak önemli bir güvence oluşturmaktadır.

Sonuç olarak, piyasa yapıcılı sürekli işlem sistemi, aşırı volatiliteye ve olası manipülatif işlemlere karşı güvenli bir yapı oluşturmaktadır. Atandığı menkul kıymeti kontrol altında tutabilmesi amacıyla piyasa yapıcı üyeye önemli haklar tanınmakta, bu sayede piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde piyasa yapıcı üyenin iradesi dışında menkul kıymetin fiyatını yönlendirici işlem yapılması zorlaştırılmaktadır.

Piyasa Yapıcı Olmak İçin Kriterler

Piyasa yapıcı olmak için iki temel kriter bulunmaktadır.

Bu kriterler ve uygulama usulleri aşağıdaki gibidir:


Kriterler

Geçerli

Pazarlar

1) Kısmi yetkili (en az işlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyetleri ve sınırlı saklama hizmeti için Kuruldan faaliyet izni almış olmak şartı ile) veya geniş yetkili olmak.

 

2) Değerlendirme yapılan aydan geriye doğru son bir yıl içinde, farklı günlerde düştüğü 2 milyon TL ve üstü tutarlı takas temerrüdü sayısı bakımından 5’i aşmamış olmak (Sınırı aşan temerrüt sayısı belirlenirken Pay Piyasasında gerçekleştirilen işlemlerden kaynaklanan yükümlülüklerin zamanında yerine getirilmemesi sonucu oluşan takas temerrütleri dikkate alınır).

 

Piyasa yapıcılık değerlendirmesi için üye bazında dikkate alınacak temerrüt sayısı, aşağıda yer alan hususlar çerçevesinde belirlenir.

 

  • Aynı gün kapatılan temerrütler dikkate alınmaz.
  • Bir üyenin aynı günde farklı pay sıralarında birden fazla 2 milyon TL veya üzeri tutarda temerrüdü olması halinde bu durum 1 adet temerrüt olarak değerlendirmeye alınır.
  • Bir üyenin aynı günde farklı pay sıralarında her biri 2 milyon TL’den az tutarda birden fazla temerrüdü olması halinde temerrüt tutarlarının genel toplamına bakılmaksızın bu temerrütler değerlendirmeye alınmaz.

 

  • Yıldız Pazar
  • Ana Pazar
  • KYÜYÜP
  • GİP
  • NYİP

 

Kurulun 01/07/2014 tarihinde yürürlüğe giren III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkındaki Tebliğinde yatırım kuruluşlarının faaliyet izni almasına ilişkin esaslar, yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ve bunların sunumu sırasında uyulacak ilke ve esaslar düzenlenmektedir. Tebliğ kapsamında yatırım kuruluşlarınca yürütülebilecek yatırım hizmetleri ve yatırım faaliyetleri belirlenmiş ve bu faaliyetlerin her biri için Kuruldan izin alınması zorunlu tutulmuştur.

 

Tebliğin 8. maddesinde aracı kurumlar; “dar yetkili”, “kısmi yetkili” ve “geniş yetkili” olarak gruplandırılmaktadır.

Buna göre;

 

  • Emir iletimine aracılık ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “dar yetkili”,
  • İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyeti, sınırlı saklama hizmeti ve portföy yöneticiliği faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “kısmi yetkili”
  • Portföy aracılığı faaliyeti, genel saklama hizmeti ve aracılık yüklenimi faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar ise “geniş yekili” olarak adlandırılmaktadır.

 


Yukarıda belirtilen temel kriterleri sağlayamayan, ancak başvurduğu sermaye piyasası aracında kurucu/ihraççı olan veya başvurduğu sermaye piyasası aracı üyenin ait olduğu bir grup şirketi tarafından halka arz edilmiş olan ya da halka arzına aracılık etmiş olduğu bir sermaye piyasası aracı için başvuran ve uhdesinde piyasa yapıcılık faaliyetinde kullanabileceği sermaye piyasası aracı bulunan üyeler, BİAŞ Yönetim Kurulunun onaylaması hâlinde, sadece söz konusu sermaye piyasası araçlarıyla sınırlı olmak üzere, piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak için yeterli temel kriterlere sahip üye olarak kabul edilir. Değerlendirmede, eğer belirtilmişse, payları piyasa yapıcılığa konu olan şirketin tercihi de dikkate alınır.

Temel kriterleri sağlayamayan üyeler, söz konusu sermaye piyasası aracı/araçları dışında kalan sermaye piyasası araçlarına piyasa yapıcı olarak atanmak için başvuruda bulunamaz.

Üyelerin piyasa yapıcı olma temel kriterlerine uygunluğu 6 ayda bir yeniden değerlendirilir ve duyurulur. Değerlendirme sonucunda ya da dönem içinde, geçerli temel kriterleri kaybetmiş olduğu belirlenen bir üyenin piyasa yapıcılık yetkisi kaldırılır ve atandığı sermaye piyasası araçlarındaki piyasa yapıcılık faaliyeti sona erer. Ancak piyasa yapıcı üye olma temel kriterlerine uymayan veya bu kriterleri kaybeden üyelerin istisnai olarak piyasa yapıcı faaliyetinde bulunabilecekleri kapsamdaki sermaye piyasası araçlarında piyasa yapıcılık faaliyeti devam eder.

Bir sonraki değerlendirmede ya da dönem içinde temel kriterleri sağladığı belirlenen üye yeniden yetkilendirilir. Bu durumdaki bir üyenin daha önce piyasa yapıcı olarak faaliyette bulunduğu bir sermaye piyasası aracında yeniden atanabilmesi için yeni bir başvuru yapması gereklidir.