BIST Artanlar KRTEK.E 0,54 % 20,00 EGPRO.E 9,61 % 11,87 AVTUR.E 7,07 % 7,94 LUKSK.E 5,68 % 6,57 PRZMA.E 2,87 % 6,30 Azalanlar OSMEN.E 2,54 % -13,31 MEMSA.E 0,18 % -10,00 YONGA.E 305 % -8,41 EKIZ.E 0,37 % -7,50 KPHOL.E 0,53 % -7,02 VIOP En Çok Değişen O_EREGLE0217P6.00S0 % 600,00 O_TTKOME0217P5.75S0 % 150,00 O_SAHOLE0217P10.50S0 % 133,33 O_XU030XME0217P105.000S0 % 100,00 O_XU030XME0417P90.000S0 % 100,00 En Çok Pozisyon Olan F_XU0300217S0 245.136 F_XU0300417S0 198.795 F_TRYUSD0217S0 173.203 F_KRDMD0217S0 144.308 F_TRYUSD0417S0 127.971

PİYASA YAPICILIK VE TEK FİYAT


Pay Piyasasında “Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi” ve “Tek Fiyat Yöntemi” ile İşlem Gören Menkul Kıymetler

Kolektif Yatırım Ürünleri Ve Yapılandırılmış Ürünler Pazarında (KYÜYÜP) işlem gören borsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar zorunlu olarak “Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi" ile işlem görür.

BIST 100 Endeksi kapsamında olmayan ve KYÜYÜP bünyesinde yer alan diğer tüm paylarda, Yakın İzleme Pazarı, Piyasa Öncesi İşlem Platformu ve Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı hariç olmak üzere diğer pazarlarda yer alan ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kalan paylarda isteğe bağlı olarak piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülebilir.”

BIST 100 Endeksi kapsamına dahil edilen ve KYÜYÜP’te yer alan menkul kıymetler daima sürekli müzayede yöntemi ile işlem görür.

Yakın İzleme Pazarı, Piyasa Öncesi İşlem Platformu ve Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı’nda işlem gören menkul kıymetler, SPK’nın 30 Ekim 2014 tarih ve 31/1080 sayılı kararı gereğince D grubunda yer aldığından tek fiyat yöntemiyle işlem görmektedir. Aynı karar gereği fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kaldığı için C grubunda yer alan paylar da, bu paylarda piyasa yapıcılık veya likidite sağlayıcılık faaliyetinde bulunmak üzere atanmış bir aracı kurum olmaması durumunda tek fiyat yöntemiyle işlem görecektir.

Payların hangi işlem yöntemi ile işlem gördüğüne ilişkin bilgi Borsa Günlük Bülteninde yer almaktadır.

Veri yayın kuruluşlarına gönderilen fiyat derinlik bilgisi, sürekli işlem yöntemiyle işlem gören paylarda 10 kademe; tek fiyat işlem yöntemiyle işlem gören paylarda tek kademe olarak gösterilir.

Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi Nedir?

Sürekli işlem yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde, piyasa yapıcısı olarak atanmış bir üye tarafından bu amaçla tanımlanmış hesap veya hesaplar kullanılarak çift taraflı sürekli kotasyon (fiyat ve miktar) verilmek suretiyle o menkul kıymette likiditenin hedeflendiği işlem yöntemidir. Piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemi, KYÜYÜP kapsamında işlem gören borsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları ve sertifikalar ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kalan şirket paylarında uygulanır.

Piyasa Yapıcı Üye ve İşlevi

Piyasa yapıcılık temel kriterlerini sağlayan üyelerden bir menkul kıymette piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak amacıyla yaptığı başvuru Borsa İstanbul Yönetim Kurulu tarafından kabul edilen ve “Borsa İstanbul Pay Piyasası Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesi”ni imzalayarak faaliyete başlayan üyedir.

Piyasa yapıcıdan beklenen görev; sürekli işlem için yeterli derinliği olmayan, halka açık piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde oluşabilecek kısa süreli arz-talep dengesizlikleri sonucu meydana gelebilecek aşırı fiyat hareketlerini önlemek, piyasaya sürekli likidite sağlamak, böylelikle sürekli müzayede ortamının etkin bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak olarak özetlenebilir.

Kotasyon

Piyasa yapıcı üye tarafından iletilen, söz konusu menkul kıymette seans anındaki değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki fiyat ve miktar bildirimidir. Piyasa yapıcı olarak tanımlanan bir üye tüm sermaye piyasası araçlarında kotasyon girebilmektedir. Bir sermaye piyasası aracında birden fazla piyasa yapıcı ve birden fazla (farklı piyasa yapıcı kurumlara ait) kotasyon mümkündür. Kotasyon fiyatları, ayrı bir fiyat limiti oluşturmamaktadır ve kotasyonun fiyatını geçen seviyelerden de (%20 limitlerin içerisinde kalmak kaydıyla) işlem yapılabilmektedir. Sistem tarafından gerçekleştirilen otomatik ilk kotasyon atama ve otomatik kotasyon yenileme fonksiyonları bulunmamaktadır ve kotasyonlar tamamen iptal edilebilmektedir.

Sistemde kotasyonlar da normal emirler gibidir ve kotasyon girilmeden emir girilebilmekte ve işlem gerçekleşebilmektedir. Seans akışında sadece kotasyon girişine ve değiştirilmesine izin verilen bir zaman aralığı bulunmamaktadır. Açılış, kapanış seansı gibi tek fiyat yönteminin uygulandığı bölümlerde de kotasyon girilebilmektedir.

Müşteri hesabı kullanılarak girilen kotasyonlarda piyasa yapıcılar AFK alanına PYM,  portföy hesabı kullanılarak girilen kotasyonlarda PYP girmek zorundadırlar. Piyasa yapıcının indirimi günlük yapılan değerlendirmelerden hesaplanarak, aylık tahakkuk ettirilmektedir. Kotasyon emirlerinin güncellenmesinde miktar azaltılsa dahi öncelik kaybolmaktadır çünkü her kotasyon değişikliği iptal ve yeni emir girişi olarak addedilmektedir.


Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yöntemi Uygulanan Pazarlar ve Menkul Kıymetler:

BIST100 Endeksi kapsamında olmayan ve KYÜYÜP bünyesinde yer alan tüm paylarda; YİP, PÖİP ve NYİP hariç olmak üzere diğer pazarlarda yer alan ve fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri 10 milyon TL’nin altında kalan paylar ile GİP’te işlem gören A ve B Grubu paylarda isteğe bağlı olarak piyasa yapıcılık faaliyeti yürütülebilir.

Piyasa Yapıcılı Sürekli İşlem Yönteminin Piyasaya Sağladığı Yararlar

Borsamız Pay Piyasasının temel çalışma yöntemi sürekli müzayededir. Bu yöntem açılışta tek fiyat yöntemi ile desteklenmiştir. Dünyada gelişmiş menkul kıymet piyasalarında da en etkin yöntem olarak kullanılan sürekli müzayede yönteminin likidite yönünden zayıf, sermayenin halka açık kısmının piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde piyasa yapıcının desteklediği karma bir yapıda sürdürüldüğü bilinmektedir. Piyasa yapıcılı sürekli işlem yöntemi, işlem yöntemi olarak hem piyasa yapıcının kotasyonlarına hem de kamuya açık emir dosyasına gönderilen diğer emirlerin fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşmek suretiyle işleme dönüşmesini sağlayan karma bir yapı oluşturmaktadır.

Bu yöntemle, piyasa yapıcının verdiği alım ve satım kotasyonları ile ilgili menkul kıymetteki fiyat istikrarının sağlanması, piyasa gereği oluşan fiyat hareketleri dışında gerçekleşecek aşırı fiyat oynaklığının doğal olarak engellenmesi hedeflenmektedir. Böylelikle piyasa yapıcısıyla işlem görmekte olan menkul kıymetlerin yatırımcıları tedirgin eden suni fiyat hareketlerinden korunabilmesi öngörülmektedir. Piyasa yapıcı üyenin seans boyunca sistemde yer alacak olan kotasyonları, menkul kıymetin likiditesine yönelik olarak önemli bir güvence oluşturmaktadır.

Sonuç olarak, piyasa yapıcılı sürekli müzayede sistemi, aşırı volatiliteye ve olası manipülatif işlemlere karşı güvenli bir yapı oluşturmaktadır. Atandığı menkul kıymeti kontrol altında tutabilmesi amacıyla piyasa yapıcı üyeye önemli haklar tanınmakta, bu sayede piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde piyasa yapıcı üyenin iradesi dışında menkul kıymetin fiyatını yönlendirici işlem yapılması zorlaştırılmaktadır.

Piyasa Yapıcı Olmak İçin Kriterler


Piyasa yapıcı olmak için mevcut iki temel kriter bulunmaktadır. Buna ek olarak, Kurulun 01/07/2014 tarihinde yürürlüğe giren III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ ile yeni kriterler belirlenmiştir.

Hâlihazırda piyasa yapıcılık faaliyetini yürüten ve 01/07/2015 tarihinden önce SPK’ya ilgili Tebliğ gereği yeni yapı için başvurmuş olan ve başvuruları henüz sonuçlanmayan yatırım kuruluşları için mevcut piyasa yapıcılık kriterleri uygulanır.

Tablo: Piyasa Yapıcı Olmak İçin Mevcut ve Yeni kriterler

Mevcut (Temel) Kriterler (*)

Yeni Kriterler

Geçerli

Pazarlar

1) Halka arza aracılık ile türev araçların alım satımına aracılık yetki belgelerinin sahibi olmak



2) Değerlendirme yapılan aydan geriye doğru son bir yıl içinde düştüğü 1 milyon TL ve üstü tutarlı temerrüt sayısı bakımından 5’i aşmamış olmak

1) Kısmi yetkili (en az işlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyetleri ve sınırlı saklama hizmeti için Kuruldan faaliyet izni almak şartı ile) veya geniş yetkili olmak


2) Değerlendirme yapılan aydan geriye doğru son bir yıl içinde düştüğü 1 milyon TL ve üstü tutarlı temerrüt sayısı bakımından 5’i aşmamış olmak

  • Yıldız Pazar
  • Ana Pazar
  • KYÜYÜP
  • GİP

(*) Borsa Yönetim Kurulunun 04/02/2009 tarihli ve 1263 sayılı toplantısında belirlenmiştir.

Konuya ilişkin olarak Kurul Tebliğlerinde yer alan ilgili hükümler:
Kurulun 01/07/2014 tarihinde yürürlüğe giren III-37.1 sayılı Tebliğinde yatırım kuruluşlarının faaliyet izni almasına ilişkin esaslar, yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ve bunların sunumu sırasında uyulacak ilke ve esaslar düzenlenmektedir. Tebliğ kapsamında yatırım kuruluşlarınca yürütülebilecek yatırım hizmetleri ve yatırım faaliyetleri belirlenmiş ve bu faaliyetlerin her biri için Kuruldan izin alınması zorunlu tutulmuştur.

Tebliğin 8. maddesinde aracı kurumlar; “dar yetkili”, “kısmi yetkili” ve “geniş yetkili” olarak gruplandırılmaktadır. Buna göre;

  • Emir iletimine aracılık ve yatırım danışmanlığı faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “dar yetkili”,
  • İşlem aracılığı, en iyi gayret aracılığı faaliyeti, sınırlı saklama hizmeti ve portföy yöneticiliği faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar “kısmi yetkili”
  • Portföy aracılığı faaliyeti, genel saklama hizmeti ve aracılık yüklenimi faaliyetinden herhangi birini veya tamamını yürütecek olanlar ise “geniş yekili” olarak adlandırılmaktadır.
  • Aynı Tebliğin “Geçici ve Son Hükümler” başlıklı 12. bölümünde yer alan “Mevcut faaliyet izinlerine ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici 2. maddesi;

“(1) Yatırım kuruluşları sunmak istedikleri yatırım hizmetleri ve faaliyetleri ile yan hizmetler için bu Tebliğ ile öngörülen asgari özsermaye dâhil olmak üzere özel şartları yerine getirdiklerini tevsik edici belgeler ile bu Tebliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç 1 yıl içinde Kurula başvuruda bulunurlar. Bu süre içinde Kurula başvuruda bulunmayan yatırım kuruluşlarının mevcut yetki belgeleri ve faaliyet izinleri iptal edilir.

(2) Yatırım kuruluşları, kendilerine bu Tebliğ uyarınca faaliyet izni verilene kadar mevcut faaliyet esasları çerçevesinde faaliyetlerini yürütür.”

hükümlerini havidir.

Diğer taraftan, 26/06/1998 tarihli ve 23384 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve değiştirilerek 01/07/2014 tarihinde yürürlüğe giren Aracı Kurumların Sermayelerine ve Sermaye Yeterliliğine İlişkin Esaslar Tebliği’nin (Seri: V, No: 34) 7. maddesinin birinci fıkrası ile dar yetkili aracı kurumların 2.000.000 TL, kısmi yetkili aracı kurumların 10.000.000 TL ve geniş yetkili aracı kurumların 25.000.000 TL asgari özsermayeye sahip olması gerektiği düzenlenmiştir.

 

Yukarıda belirtilen temel kriterleri sağlayamayan, ancak başvurduğu sermaye piyasası aracında kurucu/ihraççı olan veya başvurduğu sermaye piyasası aracı üyenin ait olduğu bir grup şirketi tarafından halka arz edilmiş olan ya da halka arzına aracılık etmiş olduğu bir sermaye piyasası aracı için başvuran ve uhdesinde piyasa yapıcılık faaliyetinde kullanabileceği sermaye piyasası aracı bulunan üyeler, BİAŞ Yönetim Kurulunun onaylaması hâlinde, sadece söz konusu sermaye piyasası araçlarıyla sınırlı olmak üzere, piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak için yeterli temel kriterlere sahip üye olarak kabul edilir. Değerlendirmede, eğer belirtilmişse, payları piyasa yapıcılığa konu olan şirketin tercihi de dikkate alınır.

Temel kriterleri sağlayamayan üyeler, söz konusu sermaye piyasası aracı/araçları dışında kalan sermaye piyasası araçlarına piyasa yapıcı olarak atanmak için başvuruda bulunamaz.

Üyelerin piyasa yapıcı olma temel kriterlerine uygunluğu 6 ayda bir yeniden değerlendirilir ve duyurulur. Değerlendirme sonucunda ya da dönem içinde, geçerli temel kriterleri kaybetmiş olduğu belirlenen bir üyenin piyasa yapıcılık yetkisi kaldırılır ve atandığı sermaye piyasası araçlarındaki piyasa yapıcılık faaliyeti sona erer. Ancak piyasa yapıcı üye olma temel kriterlerine uymayan veya bu kriterleri kaybeden üyelerin istisnai olarak piyasa yapıcı faaliyetinde bulunabilecekleri kapsamdaki sermaye piyasası araçlarında piyasa yapıcılık faaliyeti devam eder.

Bir sonraki değerlendirmede ya da dönem içinde temel kriterleri sağladığı belirlenen üye yeniden yetkilendirilir. Bu durumdaki bir üyenin daha önce piyasa yapıcı olarak faaliyette bulunduğu bir sermaye piyasası aracında yeniden atanabilmesi için yeni bir başvuru yapması gereklidir.